Wanneer mensen te maken krijgen met ingrijpende of traumatische ervaringen, kunnen zij daar langdurig klachten aan overhouden. Er zijn verschillende behandelvormen die effectief kunnen helpen bij het verwerken van deze ervaringen en het verminderen van psychische klachten. Enkele van de meest toegepaste en wetenschappelijk onderbouwde behandelmethoden zijn EMDR, Cognitieve Gedragstherapie (CGT), Schematherapie en Mindfulness.

EMDR is een behandelvorm die wordt ingezet bij mensen die last blijven houden van de gevolgen van ingrijpende gebeurtenissen, zoals een ongeval, verlies, geweld of pesterijen. Tijdens een EMDR-sessie wordt de cliënt gevraagd terug te denken aan een pijnlijke herinnering, terwijl tegelijkertijd een vorm van afleiding wordt aangeboden — bijvoorbeeld het volgen van een bewegend lichtje, balletje en/of geluiden die afwisselend in het linker- en rechteroor worden afgespeeld. Deze afleidende stimulatie helpt het brein om de herinnering te verwerken, waardoor de emotionele lading ervan afneemt. Hoewel de herinnering blijft bestaan, roept deze vaak na enkele sessies minder angst, boosheid of verdriet op.

EMDR is geschikt voor zowel volwassenen als kinderen die last hebben van traumagerelateerde klachten, zoals herbelevingen, nachtmerries, vermijdingsgedrag, spanningsklachten of schuld- en schaamtegevoelens. Ook bij andere psychische klachten, zoals angst of depressie, kan EMDR een waardevolle aanvulling zijn in de behandeling.

CGT is een breed toepasbare therapievorm die zich richt op het verband tussen gedachten, gevoelens en gedrag. Het uitgangspunt is dat niet de situatie zelf, maar vooral de manier waarop erover gedacht wordt, bepaalt hoe iemand zich voelt en gedraagt. Samen met de behandelaar wordt onderzocht welke negatieve en vaak automatische gedachten bijdragen aan de klachten. Iemand leert deze gedachten herkennen, kritisch onderzoeken en vervangen door meer helpende, realistischere overtuigingen. Daarnaast wordt ook gekeken naar gedrag: welke gewoonten of vermijdingspatronen houden de klachten in stand? Door nieuw gedrag uit te proberen, ontstaan vaak nieuwe ervaringen en inzichten, die helpen om klachten te verminderen. CGT is praktisch, doelgericht en vaak kortdurend van aard, met veel aandacht voor actief herstel, ook buiten de sessies om.

Deze therapievorm is effectief gebleken bij een breed scala aan klachten, waaronder angststoornissen depressieve klachten en dwangstoornissen.

Schematherapie is een verdiepende therapievorm die zich richt op hardnekkige patronen in denken, voelen en doen. Deze diepgewortelde overtuigingen — schema’s genoemd — ontstaan vaak al in de jeugd en bepalen hoe iemand situaties beleeft, relaties aangaat en zichzelf ziet. Veelvoorkomende schema’s zijn bijvoorbeeld “ik ben niet goed genoeg”, “anderen zullen mij verlaten” of “ik moet altijd sterk zijn”.

In therapie wordt onderzocht welke schema’s actief zijn, waar deze vandaan komen en op welke manieren ze het leven negatief beïnvloeden. Vervolgens wordt gewerkt aan het ontwikkelen van gezondere manieren om met situaties om te gaan. Dit gebeurt aan de hand van gesprekken, oefeningen en/of visualisaties. Schematherapie is persoonlijk en intensief, met als doel een duurzame verandering te bewerkstelligen.

Deze behandelvorm is met name geschikt voor mensen die al langere tijd klachten ervaren of bij wie eerdere therapieën onvoldoende hebben geholpen. Ook bij hardnekkige klachten binnen de basis-GGZ kan schematherapie effectief worden ingezet.

Mindfulness draait om het met open, milde aandacht aanwezig zijn in het hier en nu, zonder te oordelen. In plaats van meegezogen te worden in piekeren, stress of emotionele reacties, wordt geleerd om bewuster om te gaan met wat zich aandient — gedachten, gevoelens of lichamelijke sensaties. Hoewel mindfulness op zichzelf geen therapie is, vormt het een waardevolle aanvulling binnen veel psychologische behandeltrajecten en zijn de effecten wetenschappelijk goed onderbouwd.

Tijdens mindfulness-trainingen worden verschillende oefeningen gedaan, zoals ademhalingsmeditaties, lichaamsscans en visualisatieoefeningen. Door regelmatig te oefenen, leert iemand meer rust en ruimte te ervaren in het hoofd, bewuster keuzes te maken en vriendelijker te zijn voor zichzelf.

Mindfulness is geschikt voor iedereen die wil leren omgaan met stress, negatieve gedachten of automatische patronen. Het wordt onder andere toegepast bij angst, piekeren, somberheid en spanningsklachten. Ook zonder specifieke psychische klachten kan mindfulness helpen om bewuster, veerkrachtiger en meer in balans te leven.